Duurzaamheid voor dominees

De maatschappelijke discussie over duurzaamheid staat hoog op de ‘urgenda’. Ook christenen en kerken worden gedwongen om een visie te ontwikkelen op bijvoorbeeld klimaatverandering en een duurzame levensstijl. Voor veel predikanten en andere ‘kartrekkers’ in de kerk levert dat spannende vragen op.

Jij bent predikant, of kerkelijk werker, en wilt je ogen niet sluiten voor wat er gebeurt met Gods aarde. Je gelooft dat het evangelie goed nieuws is voor heel de schepping en consequenties heeft voor onze omgang met de aarde. Je wilt leiding geven op dit actuele thema. Preken over duurzaamheid. Of duurzaamheid zelfs uitdragen als ideaal in je gemeente.

Maar … Hoe radicaal kan, wil of durf je te zijn? En hoe verhoudt de kern van het evangelie zich eigenlijk tot het thema duurzaamheid? En als je dit onderwerp in de kerk aan de orde wilt stellen zonder verdeeldheid te zaaien, hoe pak je dit dan aan in een preek of project ? Deze cursus, Duurzaamheid voor dominees, biedt naast theologische verdieping en inspiratie, en inhoudelijke kennis, ook concrete ideeën en praktische tools om werk te maken van duurzaamheid in de plaatselijke kerk.

Leerdoelen

De cursist kan vanuit een helder theologisch kader met wijsheid en kennis van zaken vorm en inhoud geven aan (processen rond de) bezinning op duurzaam leven in lokale kerken.

De cursist:

  • kent verschillende theologische visies op duurzaamheid en hun onderlinge verschillen en de achtergronden van uiteenlopende algemene en christelijke motieven tot verduurzaming van de samenleving en het dagelijkse leven;
  • heeft op hoofdlijnen kennis van wetenschappelijke discussies rond duurzaamheid en klimaatverandering;
  • kan een onderbouwde positie innemen in discussies rond duurzaamheid in kerk en samenleving en is daarbij eerlijk over de vragen en dilemma’s die haar/hem bezighouden;
  • kan een proces van bezinning op duurzaamheid vormgeven in een kerkelijke gemeente waarbij zij/hij zorgvuldig rekening houdt met de bestaande diversiteit in spiritualiteit, belangen en posities en met de opdracht om de eenheid in Christus te bewaren.

Docenten

  • Dr. Hans Burger (docent TUK)
  • Em. prof. dr. Barend Kamphuis (TUK)
  • Embert Messelink (directeur A Rocha)
  • Dr. Bert Roor (docent CHE)
  • Ds. Jeroen Sytsma (predikant GKv)

Programma

Dagdeel 1: Tien redenen waarom het christelijk geloof goed nieuws is voor deze aarde

Docenten: Embert Messelink en Jeroen Sytsma

De eerste cursusdag staan we stil bij het feit dat het evangelie meer is dan goed nieuws voor de ziel. Zijn we niet teveel (alleen maar) ‘geestelijk’ bezig? En is duurzaamheid niet net zo goed een geestelijke zaak? Hoop op herstel van de schepping hoort bij de toekomstverwachting van een christen, maar hoe vormt je dat in het hier in nu?
We denken samen na over de vraag of aandacht voor duurzaamheid niet ten koste zal gaan van aandacht voor klassieke thema’s, van zonde en vergeving. Hoezo heeft duurzaamheid ten diepste met het evangelie te maken? Hoe bewaren we het evenwicht?
Voorbereidende opdracht: volgt

Dagdeel 2: Verdieping langs bijbelse en theologische lijnen

Docent: Hans Burger

De tweede cursusdag gaan we in op dieperliggende bijbelse en theologische lijnen waar het milieu en duurzaamheid betreft. Dr. Hans Burger focust daarbij op drie onderwerpen: 1. De goedheid van de schepping – Is de schepping duurzaam geschapen? 2. De verantwoordelijkheid van de mens – Is de mens schuldig aan het vergaan van de schepping en kan de mens bijdragen aan een duurzame toekomst van deze schepping? 3. De toekomst – Hoe verhoudt het koninkrijk van God zich tot deze gevallen schepping?
Er is sprake van zeer uiteenlopende theologische visies op dit thema. Hoe verhoud jij als predikant je daartoe? Wat is je eigen visie? Is het koninkrijk van God nu iets van alleen deze aarde, of juist totaal niet, of ‘iets’ daartussenin?
Voorbereidende opdracht: volgt

Dagdeel 3: Geestelijk leiderschap op het gebied van duurzaamheid

Docent: dr. Bert Roor, docent missionaire en diaconale presentie CHE. Eveneens een bijdrage van ir. Martine van Wolfswinkel, programmamedewerker ‘Hart voor de Schepping’ A Rocha

Als cursist word je tijdens de derde cursusdag geholpen kennis en visie op het gebied van duurzaamheid om te zetten in geestelijk leiderschap. Als zorg voor de schepping en een duurzame manier van leven horen bij het evangelie, hoe krijgt dit dan gestalte in je gemeenschap? Hoe wordt dit een goede boodschap die mensen zich eigen gaan maken? Jij kunt als predikant/kerkelijk werker helpen om duurzaamheid aan de orde te stellen, maar hoe doe je dat? Wat hoort er wel en niet bij jouw rol als geestelijk ‘leider’? Hoe kun je over duurzaamheid preken zonder te vervallen in wetticisme of je eigen politieke voorkeuren of allergieën? Wanneer loop je aan tegen de grenzen van het ambt c.q. de kerk, tegen onwil van je gemeente of misschien wel van jezelf? En hoe kun je daarop anticiperen? Hoe zet je een breed veranderproces in gang en wat is daar in elk geval voor nodig? Welke praktische mogelijkheden zijn er voor gemeenten en hoe integreer je die in een samenhangend plan? Martine van Wolfswinkel van A Rocha reikt hiervoor mogelijkheden aan.

We verkennen de thematiek en de vragen die hiermee samenhangen. Vervolgens doen we inspiratie op voor de praktijk. Aan het einde van dit cursusdagdeel krijg je als cursist een praktische opdracht mee: maak een samenhangend plan om het thema duurzaamheid in je gemeente aan de orde te stellen en werk één onderdeel daarvan uit (preek; kringmateriaal; gemeenteavond; verduurzamen kerkgebouw o.i.d.). Samen bepalen we wat de belangrijkste agogische en theologische ijkpunten worden voor onze opdrachten.

Vooraf te lezen literatuur:

  • David Bookless, Christelijk leiderschap en de schepping. Londen, A Rocha International, z.j.
  • Christiaan Hoogenhuis, ‘Diaconaat en duurzaamheid.’ In: Diaconaal doen doordacht. Handboek Diaconiewetenschap. Kok, Utrecht, 2019, p. 174-191.
  • Stefan Paas, Spelen met walvissen. Preek Via Nova over Psalm 104 (voorbeeldpreek).
  • Sake Stoppels, ‘Concreet werken aan verandering’. In: Sake Stoppels, Voor de verandering. Werken aan verandering in parochie en gemeente. Boekencentrum, Zoetermeer, 2009, p. 126-163

Dagdeel 4: Reflectie en inspiratie

Docenten: Bert Roor en Barend Kamphuis

Deze laatste cursusdag reflecteer je met docent van dagdeel 3 Bert Roor op de praktijkopdrachten die na  de vorige sessie gemaakt zijn. Is het gelukt om praktisch te worden en een begaanbare weg te vinden in het stimuleren van duurzaamheid en zorg voor de schepping? Waar zat de flow en waar de eigen weerstand of onzekerheid? Hoe gaan we daarmee om? Vervolgens, als “uitsmijter” bij deze cursus, doen de cursisten inspiratie op uit een lezing van Barend Kamphuis, waarin allerlei theologische bronnen worden genoemd/besproken, waaruit men kan putten in het kader van geestelijk leiderschap op het gebied van duurzaamheid, aandacht voor het milieu in de kerk.

Vooraf

Praktijkopdracht dagdeel 3 maken en 1 week van tevoren inleveren. Op de dag zelf: enkele cursisten presenteren exemplarisch hun opdracht.

Vooraf te lezen literatuur:

  • De encycliek Laudato Si’.
  • Steven Christian van den Heuvel, Bonhoeffer’s Christocentric Theology and Fundamental Debates in Evironmental Ethics (2015) het slothoofdstuk ‘Chapter 7: Conclusion’, p. 209-217. (Online beschikbaar via de universiteitsbibliotheek van de Theologische Universiteit Kampen.)

Certificering

De cursus heeft een omvang van 3 EC (84 uur: 12 uur cursus en 72 uur voor voorbereiding, literatuurstudie en opdrachten). Om voor certificering in aanmerking te komen dien je actief deel te nemen aan de cursus, opdrachten met voldoende resultaat uit te voeren, en blijk te geven van een goede voorbereiding en kennis van de bestudeerde literatuur.